GIÁO DỤC CON VỀ TẾT CỔ TRUYỀN

Tết Nguyên Đán là lễ hội lớn nhất trong các lễ hội truyền thống của Việt Nam, là điểm giao thời giữa năm cũ và năm mới, giữa một chu kỳ vận hành của đất trời, vạn vật cỏ cây.

Tết có ý nhĩa nhân văn vô cùng sâu sắc, thể hiện sự trường tồn cuộc sống, khao khát của con người về sự hài hòa Thiên – Địa – Nhân.

Tết là sự biểu hiện của mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên trong tinh thần văn hóa nông nghiệp; với gia tộc và xóm làng trong tính cộng đồng dân tộc; với niềm tin thiêng liêng, cao cả trong đời sống tâm linh…

Bên cạnh đó, Tết còn là một “ngôi trường sống” lớn nhất, nơi con trẻ học làm người không qua sách vở, mà qua từng phong tục, từng nghi lễ, từng hành vi ứng xử của người lớn.

Tết còn là cơ hội để Văn Hóa Truyền Thống được truyền thừa cho con cháu muôn đời sau.

1. “Về quê ăn Tết” – là cuộc hành trình về với cội nguồn, nơi chôn rau cắt rốn

Người Việt Nam có tục hằng năm mỗi khi Tết đến, dù làm bất cứ nghề gì, ở bất cứ nơi đâu đều mong được trở về sum họp dưới mái ấm gia đình trong 3 ngày Tết, được khấn vái trước bàn thờ tổ tiên, thăm lại ngôi nhà thờ, ngôi mộ, giếng nước, mảnh sân nhà,… được sống lại với những kỷ niệm đầy ắp yêu thương của tuổi thơ yêu dấu. “Về quê ăn Tết”, đó không phải là một khái niệm thông thường đi hay về, mà là một cuộc hành hương về với cội nguồn, nơi chôn rau cắt rốn.

2. Tết là cơ hội để khám phá và thêm yêu những giá trị truyền thống

Không người Việt nào mà không biết đến món ăn cổ truyền ngày Tết. Mâm cơm ngày tết chính là tinh hoa của ẩm thực VN. Bánh chưng, củ kiệu, cánh bóng, canh măng miến, men rán, chả giò, bánh mứt kẹo … cũng chiều lòng những thực khách khó tính nhất.

Tết là dịp để trở về gần gũi hơn với những nét văn hóa truyền thống như: diện áo dài ngày Tết, đi lễ chùa, thắp hương trầm, rửa mặt lá mùi, đến nhà thăm hỏi nhau, tham gia những lễ hội làng xã như thi thơ, thi hát hay các trò chơi dân gian ….

3. Tết là mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên trong tinh thần văn hóa nông nghiệp;

Nói đến Tết, hình ảnh chiếc bánh chưng xanh lại hiện lên trong đầu mỗi người con đất Việt.

+ Cả gia đình cùng quây quần bên nhau vừa gói bánh chưng vừa kể cho nhau nghe về hành trình một năm qua, hay ông bà kể cho các cháu nghe về sự tích, ý nghĩa của chiếc bánh chưng – gắn liền với truyền thuyết dân tộc lâu đời và mang nhiều ý nghĩa sâu xa về vũ trụ, nhân sinh.

+ Bánh chưng xanh hình vuông là tượng chưng cho đất, sự bao dung, che chở nuôi dưỡng vạn vật. Bánh chưng còn được làm bằng gạo nếp – là sản phẩm đặc chưng của VN, bên trong có nhân đỗ béo ngậy và vị thơm cay của hạt tiêu, không chỉ ngon mà còn ý nghĩa mang ý nghĩa bao bọc, yêu thương đùm bọc lẫn nhau, “gói bánh chưng, gói cả yêu thương”.

+ “Trông bánh chưng chờ trời sáng đỏ hây hây những đôi má hồng”, hình ảnh trông bánh chưng, vớt bánh chưng và những chiếc bánh chưng ngon đẹp nhất sẽ được chọn để dâng lên bàn thờ cúng tổ tiên.

4. Tết là ngày hướng về cội nguồn và tri ân tổ tiên

Người xưa có dạy “việc người chết như người sống”. Việc đầu tiên trong mỗi dịp Tết về, ông bà cha mẹ cùng với con cháu đến nghĩa trang gia tộc để dọn cỏ, tu sửa trang hoàng cho khu yên nghỉ của ông bà tổ tiên, cùng dâng những mâm lễ để thắp hương kính mời hương linh ông bà tổ tiên và những người thân qua đời về ăn Tết. Không chỉ vậy, người lớn trong gia đình kể lại những câu chuyện về người thân cho con cháu nghe để giúp con cháu hiểu hơn về cội nguồn của mình cũng như tiếp nối những truyền thống gia đình tốt đẹp.

Trong mỗi gia đình Việt Nam, bàn thờ gia tiên có một vị trí rất quan trọng. Bàn thờ gia tiên ngày Tết là sự thể hiện lòng tưởng nhớ, kính trọng của người Việt đối với tổ tiên, người thân đã khuất. Với những mâm ngũ quả được lựa chọn kỹ lưỡng, những bình hoa tươi thắm đủ mầu sắc, hoa quả trên bàn thờ tổ tiên cũng để dạy con cháu về đạo lý nhân quả, phải biết làm thiện thì mới có quả tốt.

Hay bữa cơm tối đêm 30, trước giao thừa, các gia đình sẽ thắp hương, một lần nữa thỉnh mời mời hương linh ông bà và tổ tiên và những đã mất về vui Tết với con cháu.

Trong 3 ngày tết, trên bàn thờ lúc nào cũng thơm ngát mùi hương trầm, hương được đốt liên tục vì đây chính là tín hiệu để kết nối giữa người sống và người đã mất. Con cháu đi bất cứ nơi đâu chỉ cần ngửi mùi hương trầm trong lòng ai cũng nhớ về Ngày Tết Quê Hương. Không chỉ vậy mâm cỗ với nhiều món thật ngon hay những món ăn quen thuộc của người đã mất được dâng lên để thể hiện lòng tưởng nhớ.

Sau 3 ngày Tết chắc hẳn ai cũng nhớ đến ngày “Hóa Vàng”, hay còn gọi là ngày Tiễn chân các cụ. Ngày này tất cả con cháu đều tập trung lại cùng nhau làm mâm cỗ thật thịnh soạn dâng cúng tổ tiên trước khi đưa tiễn. Đây cũng là một tập tục VHTT nhằm để giáo dục nhắc nhở con cháu một điều rằng “tổ tiên dù đã mất anh linh vẫn thường quanh”.

5. Tết là dọn dẹp để “làm mới” mình và mở ra niềm lạc quan và hi vọng

Người VN tin rằng ngày Tết là ngày khởi đầu cho một năm mới tạm biệt những điều chưa tốt của năm cũ, đón chào niềm vui của năm mới. Việc làm mới này có thể được bắt đầu từ hình thức bên ngoài cho đến bên trong tâm hồn như: dọn dẹp, quét vôi, sơn sửa trang trí lại nhà cửa. Sàn nhà được chùi rửa, chân nến và lư hương được đánh bóng; Bàn ghế tủ giường được lau chùi sạch sẻ; Người lớn cũng như trẻ con đều tắm rửa và mặc quần áo mới; Đây cũng là dịp mọi người làm mới lại về phần tình cảm và tinh thần để mối liên hệ với người thân được gắn bó hơn, tinh thần thoải mái, tươi vui hơn.

Tết còn là ngày của lạc quan và hy vọng. Vì vậy, Tết mọi người cũng thường đến chùa lễ Phật để hướng tâm hồn của mình học theo tâm từ bi nơi của Phật.

Không chỉ vậy, Tết mọi người ai cũng mở tâm, từ bi hỉ xả, tặng quà làm từ thiện, đến thăm những nơi khó khắn, người già neo đơn, trẻ cô nhi, người không nơi nương tựa, hay nhưng bệnh nhân còn đang điều trị trong viện vv…  “gia đình tích thiện ắt sẽ có nhiều niềm vui”.

6. Tết là ngày đoàn tụ, đoàn viên.

Theo quan niệm của người Việt Nam, ngày Tết đầu xuân là ngày đoàn tụ, đoàn viên, mối quan hệ họ hàng làng xóm được mở rộng ra, ràng buộc lẫn nhau thành đạo lý chung cho cả xã hội: tình cảm gia đình, tình cảm thầy trò, bà con làng xóm, bè bạn cố tri…. Đây là dịp để anh em con cháu bạn bè xum họp, kể cho nhau nghe những gì đã làm được trong năm cũ cũng như dự định trong năm mới.

7. Tết là để tri ân cảm ơn ông bà cha mẹ.

Thời khắc giao thừa đã đến, con cháu quây quầy bên ông bà để thể hiện tấm lòng tri ân, biết ơn.

+ Những phong bao lì xì, những món quà tết đã được con cháu chuẩn bị thật kỹ lưỡng để dâng lên cúng dường chúc thọ cho ông bà.

+ Nhiều gia đình còn có những văn hóa lễ lạy, rửa chân và nói lời cảm ơn, hay cũng có thể là lời sám hối những lỗi lầm làm cha mẹ chưa vui và hứa năm mới sẽ thay đổi để sống tốt hơn, hiếu thảo hơn.

+ Ông bà cũng chuẩn bị những bao phong bao lì xì cho con cháu, chúc các cháu tuổi mới ngoan, hiếu thảo với bố mẹ, tiếp nối truyền thống của gia đình để làm rạng danh tổ tiên.

– Con cháu còn chuẩn bị những bó rau mùi già để đun lấy nước thơm dâng lên cho ông bà cha mẹ rửa mặt trong ngày đầu tiên của năm mới.

8. Tết là dịp “lễ tạ ơn” và trao cho nhau nhưng thông điệp yêu thương.

Người Việt không chỉ chọn ngày Tết làm cơ hội để tạ ơn. Con cái tạ ơn cha mẹ, cha mẹ tạ ơn ông bà, tổ tiên, mà cũng là cơ hội để:

+ Những người học trò tri ân cảm ơn thầy cô giáo trong cuộc đời của mình bằng những hành động: đến thăm hỏi, tặng quà hay những cuộc điện thoại chúc tết quan tâm nếu như ở khoảng cách xa.

+ Nhân viên tạ ơn cấp chỉ huy. Ngược lại, lãnh đạo cũng cảm ơn và quan tâm đến nhân viên bằng những gói quà gửi về cúng dường tứ thân phụ mẫu,  những buổi tiệc chiêu đãi hoặc quà thưởng để ăn Tết …

+ Cảm ơn những người thân, cô dì chú bác, anh chị em, đồng nghiệp bạn bè thân thiết đã cùng đồng hành yêu thương.

Tết còn là ngày người người gặp nhau, bà con xóm làng hay cả những người xa la khi đối diện nhau, họ đều tươi cười và những lời chúc tốt đẹp nhất gửi đến nhau như “chúc mứng năm mới”, “chúc sức khỏe”, “chúc hạnh phúc”, “chúc làm ăn phát tài”  …. vv

-> Có thể nói, Tết cũng chính khoảng thời gian đển tình người được thêm gắn bó kéo sơn.

8. Tết là sinh nhật của tất cả mọi người.

Tết là sinh nhật của tất cả mọi người, ai cũng thêm một tuổi vì thế câu nói  khi gặp nhau là “mừng nhau thêm một tuổi”. Người lớn có tục mừng tuổi cho các cụ già để chúc các cụ sống lâu và mạnh khoẻ để con cháu được báo hiếu và hưởng ân phúc. Bên cạnh đó cũng mừng tuổi cho trẻ nhỏ để chúc các cháu hay ăn chóng lớn, ngoan ngoãn, lễ phép, hiếu thảo với ông bà cha mẹ, kính trọng thầy cô, làm một người con ngoan trò giỏi.

Có thể nói Tết mang một ý nghĩa tinh thần vô cùng sâu sắc đối với người dân Việt Nam. Mọi hương vị của ngày tết đều tạo nên không khí thiêng liêng của sự giao hòa vũ trụ làm cho con người trở nên gắn bó với gia đình của mình hơn bao giờ hết. Để sau Tết Nguyên Đán, cuộc sống lại bắt đầu một chu trình mới của một năm. Mọi người trở về với công việc thường nhật của mình, mang theo những tình cảm gia đình đầm ấm có được trong những ngày Tết để hướng đến những niềm vui, động lực trong cuộc sống và những thành công mới trong tương lai.

Giữ gìn Tết cổ truyền không chỉ là bảo tồn một ngày lễ, mà là giữ gìn linh hồn văn hóa Việt. Khi người lớn ý thức sống trọn vẹn ý nghĩa của Tết, con trẻ sẽ lớn lên trong nền tảng của biết ơn – hiếu hạnh – trách nhiệm – yêu thương.

Một mùa “Tết Tri Ân – Xuân Hiếu Hạnh” không chỉ làm ấm mỗi gia đình, mà còn góp phần nuôi dưỡng những thế hệ tương lai biết sống tử tế, nhân văn và có cội rễ. Và đó chính là giá trị bền vững nhất mà Tết cổ truyền Việt Nam trao gửi cho muôn đời sau.

Cô giáo Trịnh Thị Thu Trang – Tổ Chuyên môn Hệ thống